ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 122
تاريخ رشيدى ( فارسي )
تركستان جاى گرفته و كوههاى قراتو و طالاس سفلا در وسط آن قرار دارد ، و از اين نقطه مجددا ارتفاعاتى ديده مىشود كه ظاهرا مرز قبايل چادرنشين بوده است . با پيچش به سوى شمال غرب ، خطى از قراتو به منتهى اليه جنوب درياچه بلخاش كشيده شده و از منتهى اليه ديگر آن به سوى كوههاى تاربارگاتاى امتداد مىيابد كه شايد تقريبا خط مرزى همان مسير محسوب گردد . به هر حال از مغولان به عنوان يك قبيله ، نه در شمال غرب بلخاش چيزى مىشنويم ، و نه به استثناى گريختن آنها از مقابل لشكر كينتوز تيمور به داخل دره ايرتيش در 1389 و 1390 ، ردى از ايشان در شمال رودخانه ايميل كه از كوههاى تارباگاتاى سرچشمه مىگيرد ، پيدا مىكنيم . اما يك مورد استثنايى موجب شد كه مغولان به علت احساس خطر در جستجوى پناهنگاهى در آن سوى سرزمينهاى خود باشند . از كوههاى تاربارگاتاى خطى مرزى احتمالا به طرف جنوب شرقى كج شده و به نقطهاى در دامنه شمالى تيانشان ، نزديك ارومچى فعلى مىرسيد ، اما اين مورد تا حدودى قابل ترديد است . كلا آنچه روشن است اين است كه ناحيه معروف به « زونگاريا » ( يا سرزمين زونگار ، يا جونگار ، قلماقها ) بخشى از مملكت مغول را تشكيل مىداده ، اما مشخص نيست كه زونگار يا حقيقتا تا چه اندازه به سوى شرق امتداد داشته . شايد درياچههاى ابى نور « 1 » و ايار نور « 2 » را دربر مىگرفته و در قسمت مركزى آن مسير علياى رودخانه ايلى قرار داشته است . در جنوب با رشته اصلى تيانشان تا منتهى اليه غربى ، تقريبا تا رأس رودخانه نارين ، مغولستان را از كوچر « 3 » ، آقسو ، و غيره جدا كرده ، در حالى كه به نظر مىرسد در غرب آبهاى منشعب كوههاى ميان نارين و درياچه ايسيغ گول به سوى رئوس طالاس تقريبا خط فاصلى را از كاشغر و فرغانه به وجود آوردهاند . مرزهاى آلتى شهر به علت دارا بودن عواملى طبيعى ، بهتر از مغولستان قابل دفاع بود . كلا شايد بتوان گفت كه تمامى رشتههاى تاريم را همراه با آبهاى قسمت علياى سيحون دربر داشته و چنان كه در بالا مذكور شد در شمال با سرحد جنوبى مغولستان هممرز بوده است . آلتى شهر در شرق شامل شهر و ناحيه كوچر ( كه معمولا از توابع آقسو محسوب
--> ( 1 ) . ron ibe . ( 2 ) . ron raya . ( 3 ) . rahcuk .